Son yıllarda okuma endeksi ve kişi başına düşen kitap satışında ilk sıralarda Ankara’nın yer alması hiç de şaşırtıcı olmamalı. Kentin eğitim düzeyinin yüksek olması, ülkenin köklü eğitim kurumları, devlet bürokrasisinin ağırlığı, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası (CSO), Devlet Konservatuarı’nın kuruluşu, devlet ve özel tiyatrolar okuma oranının artmasına doğrudan katkı sağlamıştır Cumhuriyet’in ilk yıllarında zamanın bürokratları, aydınları Ankara’da toplanır. Ankara’nın örnek kent olması için kurulan kültür mekânları, okullar; uygar ve çağdaş kimlikleri yaratmak için çalışmalara başlar. Saydığımız kurumlar kültürel yaşamın çekim merkezleri olur. Hükümet yanlısı Cumhuriyet, Hâkimiyet-i Milliye (Ulus) gibi gazeteler Ankara’da basılır. Sayfalarında dönemin ünlü romanları tefrika olarak yayımlanır. Gazetelerle birlikte aydın ve yazarlar da kente yerleşir. Ankara tam anlamıyla yeni bir kimlik kazanmaktadır. Gazete ofislerinde bir araya gelen yazarlar Yücel, Ülkü gibi dergileri çıkarır.1932 yılında Türk Dil Kurumu kurulur. Türk dili hakkındaki araştırmaların yanında, derleme sözlükleri ve dilimizin yabancı sözcüklerden arındırılması çalışmaları başlar. 1940’ta Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel tarafından kurulan Tercüme Bürosu, dünya klasiklerini dilimize kazandırır. Oktay Rifat, Orhan Veli ve Melih Cevdet Anday ilk ürünlerini lise öğrencisiyken verir. Öğretmenleri Ahmet Hamdi Tanpınar’ın desteğiyle okul dergisi Sesimiz’i çıkarırlar. Bu birliktelik daha sonra Yaprak dergisinin sayfalarında Garip akımı olarak taçlanacaktır. O yıllarda Turgut Uyar da Ankara’dadır. Dönemin efsane öğretmenleri Ahmet Hamdi Tanpınar, Faruk Nafiz Çamlıbel, Nurullah Ataç ve Arif Nihat Asya da başkenttedir. Daha sonraki yıllarda Ankara pek çok edebiyatçıya ev sahipliği yapar. Ceyhun Atuf Kansu, Ahmet Oktay, Sezai Karakoç, Cemal Süreya, Attilâ İlhan, Hasan Hüseyin Korkmazgil, Gülten Akın, Sevgi Soysal, Adalet Ağaoğlu, İnci Aral, Vüs’at O. Bener, Bilge Karasu, Dursun Akçam, Ali Püsküllüoğlu, Ayla Kutlu, Erendiz Atasü, Ahmed Arif, Enver Gökçe, Ergin Günçe, Murathan Mungan, Ahmet İnam, Ali Cengizkan, Metin Altıok, Behçet Aysan, Haydar Ergülen, Akif Kurtuluş, Adnan Azar, Ahmet Erhan, Ahmet Telli, Muzaffer ve İlhan Erdost kardeşler ilk akla gelenler. Kuşkusuz bugün de pek çok önemli yazar ve şair Ankara’da kıymetli eserler vermeye devam ediyor. Yer kısıtlaması nedeniyle onlar ayrı bir değerlendirme konusu olsun. Ülkemizin köklü üniversiteleri Ankara, Hacettepe ve ODTÜ öğrencilerinin örgütlenme alışkanlıklarıyla kurulan öğrenci kulüplerinin, çok uzun yıllardan bu yana okuma alışkanlığının yerleşmesine katkısı olmuştur. 1980’lerde Sıhhiye’de Zafer Çarşısı kitapçı cennetidir. Dönemin aydınları, yazarları, sanatçıları ile karşılaşabileceğiniz kitapçılarda neredeyse aradığınız tüm kitaplara ve dergilere ulaşabilirdiniz. Çarşının çay ocağında çayınızı yudumlarken kim bilir hangi kitap hakkında sohbet edip, hangi şairin şiirini okurdunuz… Eğer henüz, sattığı kitaplar yasa dışı olduğu gerekçesiyle kapatılmamış bir kitapçıya uğradıysanız o günlerin tüm sol, edebi ya da kuramsal kitaplarına erişme şansınız vardı. Şöhreti Ankara’yı aşan Dost Kitabevi önce Zafer Çarşısı’nda açılır. Adı, açılmadan önce okurlar arasında yapılan anket ile konmuştur. Ankara edebiyat dünyasının bir başka efsane ismi Remzi İnanç’ın Toplum Kitabevi ve muhafazakâr kesimin önemli isimlerinin açtığı Akabe de aklımda kalanlar. Ahmet Telli’nin kurucusu olduğu Eylül Kitabevi; Ahmet Kaya’nın kasetlerinin satıldığı ilk kitapçıdır. 2000’li yılların ardından, Özcan Karabulut’un kurucu başkan olduğu Uluslararası Öykü Günleri Derneği kurulur. Bireysel olarak okuma alışkanlıklarını sürdüren okurlar da kitap kulüplerinde toplanmaya başlar. Okudukları kitapları başkaları ile paylaşmak, derin okumalar yaparak bunu birbirleri ile tartışmak okuma keyfini artırır. Kitapçılar kulüp üyelerinin taleplerini karşılamaya çalışırken henüz çevrimiçi satışlar başlamamıştı. Kentteki en eski kitap kulübü ODTÜ Mezunları Derneği tarafından kurulmuştur. Yirmi yılı aşkın süredir aralıksız devam eder. Dernekte yapılan toplantılar herkese açıktır. Dileyenler istedikleri toplantılara katılıp üye olabilir. Tespit edebildiğim kitap kulüpleri alfabetik olarak şunlardır: Agora, Ankara, Ankara Kitap Dostları, Arı Kültür Sanat, Aydınlıkevler, Bi Dünya, Büyükşehir Belediyesi, Çay-Der, Çiğdemim Derneği, Diri Okuma, Edebiyat Herkese İyi Gelir, Ekin Yazın Dostları Ankara Öbeği, Gökyüzü Vakfı, İlef Kitap Kulübü, İnadına Edebiyat, Kitap Ağacı Devr-i Âlem, Kitap Kakan, Kitaplarda Buluşalım, Kuğulu, Mülkiyeliler, Ninova, Nurol Sanat Galerisi, Oku Düşün, Okudukça Sevelim Çoğalalım, Okuma Büyüsü, Okumak İptiladır, Ötüken, Power Of Book, Readcom, Satırların Arasında, Us Okuma, Yaşayan Kadınlar, YKY Kitap Kulübü. Kulüpler genellikle yüz yüze toplanmaktadır ve bu toplantılar çoğunlukla kafelerde yapılır; iki kulüp ise Adnan Ötüken Kütüphanesi’nde toplanır. Bir kısmı da zoom üzerinden ülke çapında ya da dünyanın farklı ülkelerindeki katılımcılar ile toplantılar gerçekleşir. Bir tanesi WhatsApp üzerinden katılımcıların değerlendirmeleri ile yapılır. Toplantılarda zaman zaman okunan kitapların yazarları ya da çevirmenleri davet edilerek eserin yazılış serüveni ile birlikte eser hakkında derinlemesine analizler konuşulur. Kitap seçimleri kulüpten kulübe farklılık gösterir. Bazı kulüplerde kulüp üyelerinin önerisiyle bazılarında ise kurucu tarafından yıllık olarak belirlenir. Her kitabın incelenmesi genellikle bir üye tarafından sunulur; ardından birlikte tartışılır. Üyeler çoğunlukla kadındır. Çok sayıda katılımcısı olan kulüpler, yayınevlerini baskısı biten kitaplar için yeni baskı yapmaya bile yönlendirmektedir. Sonuç olarak, Ankara, okudukça çoğalan okurların kenti olmaya devam ediyor hâlâ. İyi okumalar Ankara.
Bu yazı Karanfil’in 14. sayısında yayımlandı (s. 44).
